Pek çok toptancı, yıllık bilançosunu yalnızca vergi beyannamesi için gerekli bir belge olarak görür. Oysa bilanço, işletmenizin mali sağlığı hakkında son derece değerli bilgiler içerir. Bu bilgileri okuyup yorumlayabilmek, stratejik kararlarınızı veriye dayandırmanızı sağlar.
Bilanço Nedir?
Bilanço (resmi adıyla Finansal Durum Tablosu), belirli bir tarih itibarıyla işletmenizin ne kadar varlığa sahip olduğunu, bu varlıkların nasıl finanse edildiğini gösterir.
Temel formül: Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar
Yani: Sahip olduklarınız = Borçlar + Kendi paranız
Aktif (Varlıklar) Tarafı
Dönen Varlıklar (Kısa vadeli, likit)
Bunlar bir yıl içinde nakde çevrilebilecek varlıklardır.
- Kasa/Banka: Elinizde nakit veya banka hesabındaki para. Bu rakam çok düşükse nakit akışı sorunu var demektir.
- Alacaklar (Ticari): Müşterilere sattığınız ama henüz tahsil edemediğiniz tutarlar. Bu rakam çok yüksekse tahsilat probleminiz var.
- Stoklar: Depodaki malların değeri. Stok devir hızınızı bilmeden bu rakamı yorumlayamazsınız.
- Diğer dönen varlıklar: Peşin ödenmiş giderler, vergi alacakları vb.
Duran Varlıklar (Uzun vadeli)
- Demirbaşlar: Araç, bilgisayar, depo ekipmanları
- Gayrimenkul: İşyeri veya depo
- İştirakler: Ortak olduğunuz şirketlerdeki paylar
Pasif (Yükümlülükler + Özkaynak) Tarafı
Kısa Vadeli Yükümlülükler
Bir yıl içinde ödemek zorunda olduklarınız:
- Ticari borçlar (tedarikçilere)
- Banka kredileri (kısa vadeli)
- Ödenecek vergiler
Uzun Vadeli Yükümlülükler
- Uzun vadeli banka kredileri
- Finansal kiralama borçları
Özkaynaklar
- Sermaye
- Geçmiş yıl kârları/zararları
- Dönem net kârı/zararı
Toptancı İçin Kritik Bilanço Oranları
1. Cari Oran
Cari Oran = Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Yükümlülükler
İdeal: 1,5 ila 2,0 arası. 1'in altına düşmesi likidite sorununu işaret eder.
Bir toptancı için cari oran 1,8 ise: Her 1 liralık kısa vadeli borcuna karşı 1,8 lira dönen varlık var demektir. Bu sağlıklı bir tablo.
2. Stok Devir Hızı
Stok Devir Hızı = Satışların Maliyeti / Ortalama Stok
Bu oran yükseldikçe stok yönetimi iyileşiyor demektir. Sektöre göre değişmekle birlikte toptancılıkta aylık 2-4 devir sağlıklı kabul edilir.
3. Alacak Devir Hızı
Alacak Devir Hızı = Satışlar / Ortalama Ticari Alacaklar
Düşük oran, tahsilatın yavaşladığının işaretidir.
4. Borç/Özkaynak Oranı
Borç/Özkaynak = Toplam Borçlar / Toplam Özkaynak
Bu oran ne kadar düşükse işletme o kadar finansal açıdan sağlıklıdır. 2'nin üzerine çıkması aşırı borçlanmayı işaret eder.
Gelir Tablosu ile Birlikte Okuma
Bilanço tek başına eksik kalır; gelir tablosu ile birlikte değerlendirilmelidir.
Brüt kâr marjı = (Satışlar - Satışların Maliyeti) / Satışlar Toptancılıkta bu oran genellikle %15-30 arasındadır. Rakibinizle kıyaslamak için sektör ortalamalarını araştırın.
Net kâr marjı = Net Kâr / Satışlar Tüm giderler (personel, kira, faiz vb.) çıkarıldıktan sonra kalan kâr. Toptancılıkta %3-8 ciddi bir başarıdır.
Sinyaller: Bilançoda Neye Dikkat Edin?
Kötü sinyaller:
- Stokların her dönem artması (ölü stok birikimi)
- Alacakların orantısız büyümesi (tahsilat sorunu)
- Özkaynakların erimesi (zararla çalışma)
- Kısa vadeli borçların dönen varlıkları aşması (likidite krizi)
İyi sinyaller:
- Stok devir hızının artması
- Alacak tahsilat süresinin kısalması
- Özkaynakların büyümesi
- Nakit pozisyonunun güçlenmesi
Siparix ile Veri Kalitesi
Mali tabloların doğru olması, muhasebe verilerinin doğru tutulmasına bağlıdır. Siparix üzerinde yapılan her satış, her alım, her iade eksiksiz kayıt altına alındığında muhasebeciye aktarılan veri de sağlıklı olur. Bu, yıllık bilançonuzun gerçeği yansıtmasını ve doğru kararlar almanızı sağlar.
Sonuç
Bilanço okumak karmaşık bir beceri değildir; temel kavramları anlayıp birkaç oranı takip etmek başlangıç için yeterlidir. İşletmenizin mali durumunu bilançodan takip etmek, sizi sadece "işler nasıl gidiyor?" sorusundan "neden böyle gidiyor ve ne yapmalıyım?" sorusuna taşır. Bu fark, başarılı toptancıları ortalama toptancılardan ayıran temel etkenlerden biridir.