Toptancıda Maliyet Yönetimi: Giderleri Kontrol Altına Almak

Geliri Artırmak mı, Gideri Azaltmak mı?

Toptancılıkta bu soru sürekli karşınıza çıkar. Cevap her ikisi. Ama çoğu toptancı gelir tarafına odaklanırken gider tarafını ihmal eder.

Oysa matematiksel olarak şu gerçek var: Ayda 500.000 TL ciro yapan toptancının giderini 10.000 TL azaltmak, 50.000 TL ek ciro yapmakla aynı kar etkisini yaratır. Gideri azaltmak, ciroya eklemekten genellikle daha kolaydır.

Bu yazıda toptancılıkta başlıca gider kalemlerini ve her birini optimize etmenin yollarını ele alıyoruz.

Gider Analizi: Önce Nereye Para Gittiğini Bilin

Çoğu toptancı giderlerini ayrıntılı bilmez. "Kira şu kadar, personel şu kadar" bilir ama küçük giderler birleştiğinde büyük bir kayıp oluşturduğunu görmez.

Yapılacak ilk iş: Geçen 3 ayın tüm ödemelerini listeleyin. Her kalemi kategorize edin. Sürpriz kalemler çıkacaktır.

1. Kira

Toptancı için kira genellikle en büyük sabit giderdir. Cironun %5-10 bandında olmalıdır. Daha fazlası alarm sinyalidir.

Optimizasyon yolları:

• Uzun vadeli sözleşme: 3-5 yıllık kirada sabit oran veya enflasyona bağlı (TÜFE) eskalasyon maddesi daha kontrollüdür. Kısa vadeli sözleşmede kiraya zam gelince müzakere gücünüz azdır.
• Ölü alan: Deponuzun kaçta kaçını aktif kullanıyorsunuz? Kullanılmayan alanı alt kiralamak veya depo planını yeniden düzenleyerek daha küçük alana taşınmak ciddi tasarruf sağlayabilir.
• Lokasyon pazarlığı: Kiraya zam teklifi geldiğinde hemen kabul etmeyin. Yakındaki boş depoların fiyatını araştırın, kiraya getirin.

2. Personel Giderleri

Personel maliyeti kira ile birlikte en büyük iki gider kalemine girebilir. Brüt maaş + SGK işveren payı + yemek/yol gibi yan ödemeler hesaba katıldığında gerçek maliyet net maaşın yaklaşık %40-50 üzerindedir.

Verimlilik odaklı yaklaşım:

Bu göstergeler düşükse fazla personelle çalışıyor olabilirsiniz.

Pratik adımlar:

• Çok görevli eleman tercih edin. "Hem kasa hem depo yapabilir" biri, iki ayrı elemandan daha ekonomiktir.
• Yoğun dönemlerde yarı zamanlı veya sözleşmeli çalışan kullanın, sabit gider tutmayın.
• Fazla mesaiyi minimize edin; verimsiz süreçler çoğu zaman fazla mesaiyi tetikler.

3. Nakliye ve Lojistik

Teslimatta harcanan para genellikle takip edilmez. Ama ayrı bir kalem olarak çıkarıldığında sürpriz rakamlar çıkabilir.

Optimizasyon yolları:

• Toplu teslimat: Her gün her yöne gitmek yerine bölge günleri oluşturun. Pazartesi kuzey, Çarşamba güney. Yakıt ve sürücü maliyeti önemli ölçüde düşer.
• Müşteriyi al-götüre teşvik: "Kendiniz alırsanız 500 TL nakliye indirimi uyguluyoruz." Bu teklife yüksek oranda razı gelen müşteri çıkar.
• Kargo fiyat müzakeresi: Aylık gönderiminiz 50+ parsel ise kargo firması ile anlaşmalı fiyat görüşün. Hacim indirimi ciddi olabilir.

4. Enerji (Elektrik, Doğalgaz)

Büyük depolarda enerji maliyeti göz ardı edilemez. Aydınlatma, soğutma (gıda toptancıları için kritik), ısıtma ve ofis ekipmanları enerji tüketir.

Düşük yatırım, hızlı geri dönüş:

• Tüm akkor ve floresan lambaları LED ile değiştirin. Yatırımın geri dönüşü 6-12 ay içindedir.
• Çalışma saatleri dışında ışık ve klimayı kapatacak otomasyon veya sorumluluk belirleyin.
• Yüksek tüketimli ekipmanları (soğutma ünitesi, forklift şarjı) gece tarifesine yönlendirin.

5. Stok Finansman Maliyeti (Donmuş Sermaye)

Bu kalem genellikle "gider" olarak görülmez ama fiilen maliyettir. Kasanızda satamadığınız stok tutmanın fırsat maliyeti vardır.

100.000 TL değerinde yavaş dönen stok tutuyorsanız, bu parayı bankada tutmuş olsaydınız yıllık %30-40 faiz alırdınız. Yani yavaş dönen stok size yılda 30.000-40.000 TL'ye mal olmaktadır.

Aksiyon:

• Yavaş dönen stoku tespit edin (3 aydan uzun süre hareketsiz)
• Bu ürünleri zararına bile olsa likit hale getirin
• Tedarikçi vadelerini maksimuma taşıyın; mal gelir ama parasını 60-90 gün sonra ödersiniz

6. Banka ve Finans Giderleri

• EFT ve havale ücretleri (bazı bankaların paketi sınırsız EFT sunar)
• Kredi kartı komisyonu (%1,5-2,8 arasında; aylık ciroya vurulunca büyük tutar)
• Kredi faizi (kullanıyorsanız maliyeti ürün bazlı hesaplara yansıtın)
• İş bankacılığı paket ücreti

Bankanızı arayın, "sektörünüz için özel ticari paket var mı?" sorun. Rekabet nedeniyle bankalar çoğu zaman ücretsiz işlem paketi sunar.

7. Küçük Ama Bir Araya Gelince Büyüyen Giderler

• Ofis kırtasiyesi ve ambalaj malzemeleri
• Temizlik ürünleri ve hizmet gideri
• Muhasebe/mali müşavir ücreti
• Sigorta primleri
• Telefon ve internet

Her birini ayrı ayrı kısmanız zordur. Ama toplamını yılda bir gözden geçirin. "Bu gerekli mi, ucuzu var mı?" sorusu bile 5.000-10.000 TL tasarruf sağlayabilir.

Siparix ile Maliyet Kontrolü

Siparix'in satış ve kâr raporları, hangi ürün grubunun, hangi müşterinin ve hangi dönemin gerçek kârlılığını gösterir. Düşük marjlı ürünleri veya çok zaman harcadığı hâlde az alışveriş yapan müşterileri tespit ederek bu alanlardaki kaynak harcamasını azaltabilirsiniz. Gideri kesmek sadece fatura kesmek değil; verimsiz alanlara harcanan zamanı ve enerjiyi kesmektir.