Ölü Stok Nedir ve Neden Tehlikeli?
Ölü stok, uzun süre satılamayan, hareketsiz kalan ürünlerdir. Genellikle 90-180 gün veya daha uzun süredir hiç satılmamış ürünler bu kategoriye girer.
Ölü stok sadece "satılmayan ürün" değildir. Aynı zamanda:
- Bloke edilmiş nakit: O ürüne bağlanan para başka yatırımda kullanılabilirdi.
- Depo alanı israfı: Ölü stok depoda yer kaplıyor, satılabilir ürünler için yer kalmıyor.
- Değer kaybı riski: Ürün zamanla bozulabilir, modası geçebilir veya değer kaybedebilir.
- Psikolojik yük: Kocaman raflarda hareketsiz duran ürünler motivasyonu olumsuz etkiler.
Ölü Stoğu Nasıl Tespit Edersiniz?
POS yazılımınızdan "son X günde hiç satılmayan ürünler" raporunu alın. Parametreleri şu şekilde ayarlayın:
- 90 gün satılmamış: Sarı uyarı bölgesi
- 180 gün satılmamış: Turuncu — aksiyon gerekli
- 365 gün satılmamış: Kırmızı — bu ürün artık sağlıklı satılmayacak
Bu raporu aylık olarak inceleyin ve her kategori için ayrı analiz yapın. Mevsimsel ürünler için sezon dışı hareketsizlik normal olabilir — o ürünleri sezon başında yeniden değerlendirin.
8 Etkili Ölü Stok Eritme Stratejisi
1. Fiyat İndirimi (Kademeli)
En doğrudan yöntem. Ama hemen büyük indirim yapmak yerine kademeli gidin:
- İlk ay: %15-20 indirim
- İkinci ay: %30-40 indirim
- Üçüncü ay: Maliyet fiyatına veya altına inin
Büyük indirimi ilk yaparsanız hem daha az kazanırsınız hem de müşteriler "daha da düşecek" diye bekler.
2. Paket / Set Oluşturma
Ölü stok ürünü hızlı satılan bir ürünle paketleyin. Örneğin:
- Yavaş satılan deterjan markasını hızlı satılan bir markaya "ikili set" yapın
- Kırtasiyede yavaş satılan zımba makinesi + hızlı satılan zımba teli = set
Set içinde ölü stok ürünü küçük bir bonusmuş gibi gösterin. Müşteri "iyi bir teklif" algılar.
3. Sadık Müşterilere Özel Teklif
Müşteri segmentasyonunuzu kullanın. En çok alışveriş yapan müşterilerinize özel fiyat veya "erken erişim" teklifi sunun. "Size özel stok eritme teklifimiz var" mesajı hem değer hissi verir hem de ilgi çeker.
4. Sezon Sonu Kampanyası
Tekstil, oyuncak, kırtasiye gibi mevsimsel sektörlerde sezon bitmeden büyük kampanya yapın. "Sezon sonu stok eritme — tükenmeden alın" iletisi aciliyet yaratır.
5. Tedarikçiye İade
Bazı tedarikçilerle anlaşmanızda iade hakkı olabilir. Doğrudan satışa başlamadan önce tedarikçinizi arayın. "Bu ürünleri alamadım, iade edebilir miyim?" diye sorun. Bazı tedarikçiler kredi notu veya ürün takası kabul eder.
6. Başka Kanallara Satış
Ürünü kendi müşterilerinize satamazsanız başka kanallara gidin:
- B2C e-ticaret: Hepsiburada, Trendyol, N11 gibi platformlarda satın
- Facebook marketplace: Yerel bayi veya perakendecilere duyurun
- İhracat: Bazı ürünler yurt dışında daha kolay satılabilir
7. İç Kullanım
İşletmenizin ihtiyaçlarına yönelik ürünleri stoktan iç kullanıma alın. Deterjan, kırtasiye gibi ürünler ofis kullanımına aktarılabilir. Bu ölü stoğu eritmenin en hızlı yollarından biridir — hem stok azalır hem de ofis maliyeti düşer.
8. Bağış ve Sosyal Sorumluluk
Artık hiçbir yöntemle eritilemeyen ve değeri çok düşmüş ürünler için bağış seçeneği değerlendirilebilir. İhtiyaç sahiplerine veya derneklere bağış yapılan ürünler muhasebede fire veya bağış olarak kaydedilir. Vergi avantajı da sağlayabilir.
Ölü Stok Oluşmasını Önlemek
Eritme kadar önemli olan, ölü stok oluşmamasıdır. Bunun için:
Daha az ama daha sık sipariş: Büyük indirim için büyük lot almak yerine daha küçük miktarlarda sipariş verin.
Ön sipariş sistemi: Özellikle riskli ürünlerde müşteriden ön sipariş alın, ona göre temin edin.
Tedarikçi analizi: Hangi tedarikçinin ürünleri daha hızlı satıyor? Bu veriye göre sipariş politikasını güncelleyin.
Düzenli ölü stok raporu: Her ay rapor alın. 90 güne ulaşmadan erken aksiyon alın.
Sonuç
Ölü stok kaçınılmaz değildir. Erken tespit, hızlı aksiyon ve kademeli strateji ile deponuzu her zaman sağlıklı tutabilirsiniz. POS yazılımı bu analizi otomatikleştirdiğinde ölü stok sorunu büyümeden önce yakalanır.